11 αγαπημένα (original) soundtracks

Μουσική μετά εικόνας
του Αντώνη Ξαγά

NosferatuΟ κινηματογράφος μιμείται τη ζωή; Μήπως την υπερβαίνει; Δεν έχω σαφείς και οριστικές απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα… Είμαι όμως σίγουρος ότι η «πραγματική» ζωή υπολείπεται στο ότι τις περισσότερες φορές δεν έχει μουσική επένδυση (θα έλεγε κανείς ότι είναι πιο κοντά στο διαβόητο Δόγμα 95!). Ή για να ακριβολογώ, δεν έχει την κατάλληλη μουσική επένδυση, όποτε τη χρειάζεσαι… Την επιλεγμένη, την καίρια, αυτή που θα υπογραμμίσει και θα κορυφώσει τα συναισθήματα. Να έρθει η μουσική βοηθός εκεί που οι λέξεις αδυνατούν και …σηκώνουν ψηλά τα χέρια! Αντίθετα στον κινηματογράφο, δύσκολα πια θα βρεις ταινία χωρίς μουσική επένδυση… Τεράστιο το δείγμα λοιπόν για τούτο το αφιέρωμα… Μοιραίο το αυθαίρετο και ατελές της επιλογής!

11 ΔΙΣΚΟΙ

1. Miles Davis – Ascenseur pour l’echafaud (1958)
Νύχτα… Πικρή γεύση τσιγάρου… Ζεστά πολύβουα μπαρ, έξω κρύο… Μοναξιά… Νύχτα στο Παρίσι… Οπουδήποτε στον κόσμο… Η πανέμορφη Ζαν Μορό τριγυρνά χαμένη και αδύναμη απέναντι στο γραπτό της μοίρας… Τίποτα δεν μπορεί να αλλάξει την αναπόφευκτη τροπή! Ούτε η δύναμη του έρωτα… Η μουσική του Miles Davis, υποφωτισμένη και υπαινικτική, πραγματική νυχτωδία, κουβαλά στα ημιτόνια της τόσο συναίσθημα και τόση εγκατάλειψη…

2. Μάνος ΧατζιδάκιςAmerica America (1963)
Μια μουσική η οποία κουβαλά μέσα της όλο τον πόνο της ξενιτιάς… Την ελπίδα… Τη διάψευση της ελπίδας… Η οποία μας αγγίζει όλους! Γιατί όπως είπε και ο σκηνοθέτης της ταινίας «όλοι ερχόμαστε από κάπου, είμαστε όλοι μετανάστες κι όλοι ήρθαμε εδώ αναζητώντας κάτι»… Οι άνθρωποι… Τόσο ίδιοι και τόσο διαφορετικοί συνάμα!
Godfather3. Nino Rota – Godfather (1972)
Ολόκληρη σχολή «φεγγαροχτυπημένων» ρομαντικών επιγόνων και αντιγραφέων άνοιξε ο Nino Rota με τα soundtrack που έφτιαξε για τις ταινίες του Φελίνι. Μια σχολή που ακούγεται πλέον αφόρητα κλισαρισμένη, με ελάχιστες εξαιρέσεις (όπως αυτή του Piovani). Η μουσική του Rota που θα γίνει όμως ευρύτερα γνωστή είναι αυτή που έγραψε για τον Νονό του Κόπολα. Κλασική επιλογή, αλλά είναι τέτοιο το περίσσευμα ευαισθησίας που ξεχειλίζει… Και οι αναμνήσεις…

4. Vangelis – Apocalypse des animaux (1973)
Αν κάποιος έχει συνδεθεί απόλυτα με ψευτο-μεγαλειώδη, πομπώδη (και καλοπληρωμένα) μουσικά project, επιτομές όλων των κλισέ που έχει επισωρεύσει η κινηματογραφική ιστορία, είναι ο «δικός μας» Βαγγέλης (ή Vangelis κατά το …διεθνιστικότερο!). Το 1973 όμως, έχοντας μόλις ξεφύγει από τη …μαστοράκεια pop της χρυσής νεολαίας, ξεκινά να πειραματίζεται με τα νέα τεχνολογικά μαραφέτια που είχε φέρει η εποχή, τα synths, και γράφει μια λεπτεπίλεπτη, σχεδόν ambient, επένδυση για το οικολογικής ευαισθησίας ντοκιμαντέρ του Henry Rossif «Apocalypse des animaux»…

5. Popol Vuh – Nosferatu (1979)
Ο Werner Herzog είχε παραγγείλει στον φίλο και συνεργάτη του Florian Fricke μουσικές οι οποίες να προκαλούν «φόβο και τρόμο»… Το αποτέλεσμα πρέπει να τον ικανοποίησε απόλυτα! Oι Popol Vuh (με το όνομα να παραπέμπει στο ιερό βιβλίο των Μάγια) παρέδωσαν ένα έργο γεμάτο καταχθόνιους βόμβους, μυστικιστικό άρωμα, σπηλαιώδεις ηλεκτρονικούς πειραματισμούς, ψαλμωδίες, ταξιδιάρικα σιτάρ, άψογα ταιριαστό με τη γοτθική αισθητική του εκκεντρικού Γερμανού σκηνοθέτη….

6. Klaus Doldinger – Das Boot (1981)
Βόμβοι, σονάρ, κλειστοφοβία, αποπνικτική ατμόσφαιρα, βόμβες βυθού, νερό, πολύ νερό, αγωνία, σκουριασμένες λαμαρίνες, η αθλιότητα και ματαιότητα του πολέμου, όλα μέσα στην μεγάλη αντιπολεμική ταινία η οποία σημαδεύτηκε από την έξοχη επένδυση του Γερμανού τζαζίστα συνθέτη Klaus Doldinger.
Belle of an architect7. Wim Mertens – Belly of an architect (1987)
Και ξανά Greenaway… Αν μην τι άλλο ξέρει να διαλέγει μουσικές αυτός ο ιδιότυπος σκηνοθέτης (και όχι μόνο, είναι και ζωγράφος). Και πάλι τα περισσότερα κομμάτια δεν γράφτηκαν ειδικά για την ταινία αλλά προϋπήρχαν στο ρεπερτόριο του Βέλγου μουσουργού. Στα όρια της τρέλας αυτή η «μπαρόκ» αντι-συμβατική ιστορία εξισορροπείται από τη λιτή, χωρίς περιττούς διάκοσμους μουσική του Mertens.

8. Michael Nyman – The cook, the thief, his wife and her lover (1989)
Από τις ταινίες που μένουν αξέχαστες… Είτε με τη θετική είτε και με την αρνητική έννοια! Ακόμη θυμάμαι τη βραδιά που την είδα σε μια 14άρα ασπρόμαυρη φοιτητική τηλεόραση… Το ίδιο ανεξίτηλη και η μουσική του Nyman, η οποία μάλιστα κατά μεγάλο μέρος προϋπήρχε της ταινίας (το «Memorial» είχε γραφτεί λίγα χρόνια νωρίτερα ως ωδή για τα θύματα της τραγωδίας του Χέυζελ), και πάνω της έχτισε ο Peter Greenaway την ταινία του, αντιστρέφοντας τη συνήθη δημιουργική διαδικασία… Ζοφερό παρακμιακό σκηνικό, ανθρώπινη αρρώστια, εικόνες εικαστικής τελειότητας και μια στοιχειωτική μουσική…

9. Tykwer/Klimek/Heil – Run Lola Run (1998)
Μια ταινία-videoclip… Μ’ αρέσει πολύ αυτός ο Tykwer! Αυτός ο πυρετώδης ρυθμός του, το απότομο …αγενές μοντάζ, που κάνει τη σύγχρονη πανικόβλητη αστική ζωή να μοιάζει πιο γοητευτική (φευ, στο πανί μόνο!). Η σχετικότητα του χρόνου… Άλλες φορές σταλάζει βασανιστικά αργά, σαν νοσοκομειακός ορός, άλλες φορές τρέχει ανελέητα γοργά σαν νεράκι. Και η Λόλα τρέχει, τρέχει, τρέχει να προλάβει… Η μουσική καλπάζει σε τευτονικές techno ρυθμολογίες, ο χρόνος περνάει, η μουσική πεταρίζει σε bpm φτερών πεταλούδας, ένα δευτερόλεπτο μπορεί να αλλάξει τα πάντα… Το soundtrack το επιμελήθηκε ο ίδιος ο σκηνοθέτης, και συμμετέχει και η …τρεχάτη Lola, κατά κόσμο Franka Potente. Είναι πάντως από τις περιπτώσεις soundtrack που δύσκολα στέκεται χωρίς το δεκανίκι της εικόνας…

10. Yann Tiersen – Le fabuleux destin d’Amelie Poulain (2001)
Πολυακουσμένο… Από αυτά που θα αρέσουν και στη μαμά σας… Παρ’ όλες αυτές τις σοβαρές (και μη) αντενδείξεις, η μουσική του Yann Tiersen για αυτή την ταινία-ύμνο στην ποιητική εκδοχή της ζωής, καταφέρνει να αναδίδει μια ευφυώς αφελή ευαισθησία και έναν τρυφερό συναισθηματισμό χωρίς να καταντά λιγωτικά γλυκερή. Κάθε φορά που θα ακούσω αυτή τη μουσική έχω την αίσθηση (ή έστω την ψευδαίσθηση) ότι μου αποκαλύπτεται μια ελπιδοφόρα ρομαντική άποψη της ζωής, μια άποψη καλά κρυμμένη κάτω από το οξειδωτικό στρώμα της καθημερινότητας.
Berlin Babylon11. Einsturzende Neubauten – Berlin Babylon (2001)
Ποιοι θα ήταν οι πιο κατάλληλοι για να γράψουν τη μουσική για ένα ντοκιμαντέρ το οποίο πραγματεύεται τον οικοδομικό πυρετό που κατέλαβε το Βερολίνο τα χρόνια μετά την κατεδάφιση του τείχους; Καλά το υποψιαστήκατε… Τα …Καταρρέοντα Νεοκτίσματα (aka: Einsturzende Neubauten). Και μπορεί το soundtrack να πάσχει από την ασθένεια που προσβάλλει πολλά εξ αυτών, καθώς ένα κομμάτι σε διάφορες μορφές αποτελεί τον άξονα όλου του έργου, αλλά όταν αυτό το κομμάτι είναι το αριστουργηματικό «Βefindlichkeit des Landes» πως να αντισταθώ;

11 ΜΟΥΣΙΚΑ ΣΤΙΓΜΙΟΤΥΠΑ

1. Ernest Gold – Theme from «Exodus» (1960)
Το Ιερό Δάσος (διάβαζε Hollywood) μας έχει συνηθίσει, ειδικά τα παλιότερα χρόνια της μονοκρατορίας του, στα γνωστά βιομηχανικά κονσερβαρισμένα προϊόντα, εύπεπτα και ευκολοχώνευτα από τον πελάτη, υπόθεση τεχνικής περισσότερο, παρά τέχνης. Κάτι ανάλογο συνέβαινε και συμβαίνει στο χώρο των soundtrack. Στο θέμα της ταινίας «Exodus» υπάρχουν όλες οι προβλεπόμενες πρώτες ύλες. Ειδικά αυτές οι «επικές» μεγαλόστομες ενορχηστρώσεις, που έντυναν τις μεγαλειώδεις (και σε προϋπολογισμό) ιστορικές ταινίες της εποχής. Παρολ΄ αυτά όμως, η πρωτογενής μελωδία του Ernest Gold δύσκολα σε αφήνει ασυγκίνητο… Κέρδισε και αγαλματάκι!

2. Ennio Morricone – The vice of killing («For a few dollars more») (1965)
Ένα χαρακτηριστικό των επαγγελματιών συνθετών κινηματογραφικής μουσικής είναι ο απίστευτα μεγάλος όγκος της δισκογραφίας τους. Ένας όγκος αδιανόητος για οποιαδήποτε, ακόμη και την πιο ταλαντούχα μπάντα! Ο Morricone για παράδειγμα μόνο, έχει γύρω στους 400 δίσκους! Διόλου παράξενο βέβαια το γεγονός, καθώς οι επενδύσεις ταινιών είναι η …αυτοκρατορία του προβλέψιμου ήχου, οι δε περισσότεροι από αυτούς τους συνθέτες δουλεύουν με έναν τρόπο «πατρόν». Ακόμη και οι πιο μεγάλοι όπως αυτός ο Ιταλός, που φέτος μάλιστα είναι και η τιμητική χρονιά του! Στην ιστορία θα μείνει σίγουρα για τις μουσικές που έφτιαξε για τα διαβόητα spaghetti-western τη δεκαετία του 60… Όχι μόνο επειδή οι μελωδίες του εντυπώθηκαν στη συλλογική μνήμη πιο έντονα απ’ ότι οι υποθέσεις των ταινιών. Όχι μόνο για το κατόρθωμα να συνδέσει με τα western μια μουσική η οποία δεν είχε σχεδόν καμία αναφορά στην αμερικάνικη δημοτική μουσική (διάβαζε: country). Αλλά γιατί ήταν από τους πρώτους που ξέφυγε από τα στεγανά, που χρησιμοποίησε τολμηρές ενορχηστρώσεις και φυσικούς ήχους, αποτυπώνοντας ηχητικά την αίσθηση των αχανών εκτάσεων που πυρώνονται από έναν καυτό ήλιο…
Clockwork orange3. Wendy Carlos – Title music from «Clockwork orange» (1972)
Wendy? Η μαμά του, Walter τον είχε βαφτίσει… Αλλά ας αφήσουμε τα κουτσομπολιά και τις …τατιανιές! Ο τύπος (ή τύπισσα όπως προτιμά πια «εμπράκτως»), αν και ως μουσικός δεν ήταν ιδιαίτερα σημαντικός ούτε προικισμένος, είχε την τύχη να δει το όνομα του στα κιτάπια της ιστορίας ως ένας από τους σκαπανείς της ηλεκτρονικής μουσικής, μόνο και μόνο γιατί ήταν από τους πρώτους που χρησιμοποίησε αποκλειστικά το moog σε ολόκληρο δίσκο (στο «Switched on Bach» όπου με «ιερόσυλη» διάθεση διασκεύαζε κομμάτια του Bach). Στη συγκεκριμένη περίπτωση πάντως δέχτηκε απλόχερα το στιγμιαίο χάδι της Μούσας…

4. Giorgio Moroder – Chase (from «Midnight Express») (1978)
«Turkish Prison Trance-Disco» το χαρακτήρισε κάποιος άγνωστος διαδικτυογράφος… Περιγραφικότατος χαρακτηρισμός για αυτό το εμβληματικό της ξέφρενης εποχής της disco κομμάτι με τα ηδονικά παλιομοδίτικα σύνθια του, σήμα κατατεθέν του Ιταλού μάγου των πλήκτρων! Σχεδόν ξεχνάς ότι προέρχεται από μια δραματική ταινία η οποία ασχολείται με τον εκμηδενισμό και την εξαθλίωση ενός ανθρώπου από τη βία ενός στυγνά παράλογου κρατικού μηχανισμού…

5. Philip Glass – Koyaanisqatsi (1982)
Προσωπικά βαριέμαι αφόρητα τις δήθεν «οικολογικές» κορώνες περί αρμονίας με τη φύση κλπ κλπ. Από τότε που ο άνθρωπος βρέθηκε σε τούτο τον κόσμο βρίσκεται σε έναν διαρκή πόλεμο ενάντια στη φύση! Μέχρι λοιπόν οι …αρμονικοί φυσιολάτρες να πάνε να ζήσουν στην εξοχή με προβιές και βόσκοντας χορτάρια και αφήνοντας μας ζωτικό χώρο στις αστικές «διεφθαρμένες» μας πόλεις, ας αποδεχθούμε ότι η φύση είναι ένας εχθρός, ένας ακατανίκητος και αήττητος εχθρός, με τον οποίο πρέπει να τα έχουμε καλά! Η ταινία Koyaanisqatsi (στη γλώσσα των Ινδιάνων Hopi έχει την σημασία της «ζωής χωρίς ισορροπία») υμνεί το μεγαλείο του Μεγάλου αυτού Εχθρού με εικόνες του Godfrey Reggio και μουσική του (κατά τ’ άλλα) άρχοντα της διανοουμενίστικης μονοτονίας Philip Glass.

6. Angelo Badalamenti -Theme from «Twin Peaks» (1990)
«Ο ρεαλισμός είναι ο θάνατος της μουσικής», για να παραφράσουμε Ίταλο Καλβίνο… «Δεν θέλω ρεαλισμό, θέλω μαγεία» όπως αναφωνούσε παθιασμένα η Μπλανς Ντυμπουά στο «Λεωφορείον ο πόθος»… Κάπως έτσι θα μπορούσε να προσεγγιστεί η σκηνοθετική δουλειά του David Lynch… Και οι μουσικές του Badalamenti επίσης…
Tous le matins du monde7. Jordi Savall – Marche pour la ceremonie des Turcs (Tous le matins du monde) (1991)
Αν μπορούσε να διαλέξει εποχή για να ζήσει, ο Καταλανός συνθέτης Jordi Savall αυτή θα ήταν ο Μεσαίωνας! Εμφανές είναι αυτό στο soundtrack που έγραψε για την ταινία-ύμνο στη δύναμη της μουσικής «Όλα τα πρωινά του κόσμου»! Το επιβλητικό κομμάτι που διάλεξα θα μπορούσε να είχε γραφτεί πολλές εκατοντάδες χρόνια πίσω…

8. Zbigniew Preisner (Van den Budenmayer) – Concerto en mi mineur (La double vie de Veronique) (1991)
Υπάρχει μια γουστόζικη ιστορία πίσω από αυτή τη σύνθεση του Preisner. Οι υπεύθυνοι συντάκτες της μουσικής εγκυκλοπαίδειας της Οξφόρδης, παρασυρμένοι από το ψευδώνυμο Van den Budenmayer που χρησιμοποιούσε για τις μπαρόκ συνθέσεις του ο Preisner, είχαν επικοινωνήσει με τον ίδιο τον Kieslowski και ζητούσαν λεπτομέρειες για αυτόν τον «εξαιρετικό άγνωστο Ολλανδό συνθέτη»! Χωρίς την υψηλής αισθαντικότητας και αφαιρετικότητας μουσική του …εξαιρετικού γνωστού Πολωνού συνθέτη, η «Διπλή ζωή της Βερονίκ» θα ήταν λιγότερο συγκινητική, λιγότερο υπερ-(μετα)φυσική και ονειρική…

9. Clint Mansell – Theme from «π» (πR2) (1999)
Everything around us can be represented and understood through numbers… Mathematics is the language of nature… Μουσική ηλεκτρονική, ψηφιακή, καταιγιστική, αλληλουχίες 0 και 1, χάος και παράνοια… Ο Clint Mansell, παλιό μέλος των Pop Will Eat Itself, μεγαλουργεί μέσα σε μόλις 1.30 λεπτό!

10. Jocelyn Pook – Masked ball (from «Eyes wide shut») (1999)
Πρόσφατα βρέθηκα στη Βιέννη σε μέρα τοπικής αργίας και ώρα νυχτερινή… Περπατώντας στην ερημιά, κάτω από την επιβολή των τεράστιων, σκοτεινών και άδειων, βαρυφορτωμένων από ιστορία κτιρίων, έπιασα τον νου μου να φαντασιώνεται πίσω από τις τεράστιες πόρτες, σκηνές αισθητικών οργίων, πίσω από βενετσιάνικες μάσκες και πάνω σε ιδανικά κορμιά, σαν αυτά που περιέγραψε ο Βιεννέζος λογοτέχνης Σνίτσλερ, που ζωντάνεψε στην οθόνη ο μεγάλος Στάνλεϋ και σημάδεψε με την τελετουργική μουσική της η Jocelyn Pook

+ ένα τηλεοπτικό:

11. Χρήστος Λεοντής – Theme from «Αθλητική Κυριακή» (1969)
Η μουσική αυτή, κατά τρόπο σχεδόν …παβλοφικό ξυπνά μέσα μου αναμνήσεις από μια εποχή τόσο μακρινή που μοιάζει σαν να μην υπήρξε ποτέ… «Πήγε 9 η ώρα, ώρα για ύπνο»… «Έχεις σχολείο αύριο!» «Λίγο ακόμηηη, να δω τα αθλητικά…». Πολλά χρόνια αργότερα, βίωσα μεγάλη έκπληξη όταν έμαθα ότι τη μουσική αυτή είχε συνθέσει ο Χρήστος Λεοντής, ένας μουσικός ο οποίος έχει συνδεθεί κυρίως με το χώρο του έντεχνου λαϊκού και μελοποιήσεις ποιημάτων του Λόρκα!

1η δημοσίευση: http://www.mic.gr

Advertisements
Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: